Performans Bilimi Sözlüğü

Vücudun birim zamanda kullanabileceği en yüksek oksijen miktarı (ml/kg/dk). Aerobik kapasitenin tavanını gösterir.

Egzersiz şiddeti arttıkça kan laktatının hızla birikmeye başladığı yoğunluk. Dayanıklılık performansının en güçlü yordayıcılarından biridir.

Belirli bir hızda harcanan enerji miktarı. Daha ekonomik sporcu aynı tempoyu daha az enerjiyle sürdürür.

Çok kısa (≈0–10 sn) maksimal çabalarda anlık enerji sağlayan, oksijensiz ve laktatsız enerji yolu.

Oksijenin yetişemediği yüksek-yoğunluklu çabalarda (≈10 sn–2 dk) enerji üreten, laktat oluşturan yol.

VO₂maks’a ulaşılan en düşük koşu hızı. Aralıklı dayanıklılık antrenmanlarının yoğunluğunu belirlemede kullanılır.

Egzersiz sonrası artmış oksijen tüketimi; vücudun çabadan sonra dengeye dönerken harcadığı ekstra enerji.

Bir hareketin tek tekrarda kaldırılabilen en yüksek yükü. Maksimal kuvvetin standart ölçüsüdür.

Kas liflerinin kesit alanının artması. Uzun vadede kuvvet potansiyelini yükseltir.

Sinir sisteminin kasları daha etkili harekete geçirmeyi öğrenmesi. Yeni başlayanlardaki erken kuvvet artışının başlıca nedenidir.

Kuvvetin ne kadar hızlı ortaya konabildiği. Sıçrama ve sprint çıkışı gibi patlayıcı hareketlerde kritiktir.

Kasın önce hızla gerilip hemen kısalması; bir yay gibi esnek enerji depolayıp geri verir (reaktif güç).

Kaldırılan yükün vücut ağırlığına oranı. Sıklet sporlarında mutlak kuvvetten daha belirleyicidir.

Gerilme-kısalma döngüsünü kullanan sıçrama/sekme temelli patlayıcı antrenman yöntemi.

Kasın kuvvet üretirken uzaması (iniş, frenleme). Çeviklik ve yaralanma önlemede kilit rol oynar.

Kasın kuvvet üretirken kısalması (yükü kaldırma fazı).

Kasın boyu değişmeden kuvvet üretmesi (plank, duvar oturuşu, duruş).

Yorulmaya dirençli, oksidatif kas lifi; dayanıklılık çalışmalarında baskındır.

Hızlı ve güçlü ama çabuk yorulan kas lifi; güç ve sprintte baskındır.

Bir hareketi yapan kas (agonist) ile ona karşı çalışan kas (antagonist); eşgüdümleri akıcı hareketi sağlar.

Vücudun uzaydaki konumunu ve eklem hareketini algılama duyusu; denge ve eklem stabilitesinin temeli.

Bir eklemi saran karşıt kasların aynı anda kasılarak eklemi sabitlemesi; stabilite sağlar.

Alışılmadık ya da eksantrik egzersizden 24–72 saat sonra ortaya çıkan kas ağrısı ve hassasiyet.

Bir sette kasın gerilim altında kaldığı toplam süre; hipertrofi uyaranını etkiler.

Vücudu alıştığı yükün ötesinde zorlama; tüm antrenman adaptasyonunun temel ilkesidir.

Antrenman sonrası yeterli toparlanmayla performansın eski seviyesinin üzerine çıkması; ilerlemenin temel mekanizması.

Antrenman yükünü o günkü forma göre (RPE, hız, RIR ile) esnek ayarlama yaklaşımı.

Kuvvet ve dayanıklılığın aynı dönemde birlikte geliştirilmesi; girişim etkisine dikkat gerektirir.

Sporcunun toplam antrenman yükünü toparlanarak kaldırabilme kapasitesi; tüm gelişimin zeminidir.

Vücut, kendisine uygulanan spesifik talebe uyum sağlar; antrenman hedeflenen beceriye benzemelidir.

Yükün zaman içinde kademeli ve planlı artırılması; durağanlaşmayı önler.

Antrenmanı planlı dönemlere bölerek yük ve yoğunluğu dalgalandırma; zirveye doğru yapılandırma.

Önemli yarış öncesi hacmin azaltılıp yoğunluğun korunması; biriken yorgunluğu boşaltıp performansı zirveye taşır.

Periyodik olarak yükün azaltıldığı toparlanma haftası; uzun vadeli ilerlemeyi korur.

Antrenman hacminin çoğunu düşük, küçük kısmını yüksek yoğunlukta tutan dayanıklılık dağılımı.

Son haftanın yükünün son ~4 haftanın ortalamasına oranı; yüklenme-toparlanma dengesini ve risk eğilimini izler.

Kalp atımları arasındaki süre değişkenliği; otonom sinir sistemi ve toparlanma durumunu yansıtır.

Sporcunun çabayı ne kadar zor algıladığı; süreyle çarpıldığında (sRPE) iç antrenman yükünü verir.

Bar hızını ölçerek yükü ve günlük hazırlığı objektif ayarlama yaklaşımı.

Düzenli dikey sıçrama ölçümüyle nöromusküler yorgunluğu ve hazır olmayı izleme.

Bir setin sonunda yapılabilecek tahmini tekrar sayısı; kuvvet çalışmasında yoğunluk ayarına yarar.

Dış yük yapılan fiziksel iştir (mesafe, hız); iç yük vücudun buna verdiği yanıttır (RPE, HRV).

Ergenlikte en hızlı boy uzamasının yaşandığı dönem; birçok bileşenin sensitif penceresi bu çevrede açılır.

Sporcuyu yaşa ve olgunlaşmaya göre, sensitif pencereleri gözeterek uzun vadede geliştirme modeli.

Yetersiz enerji erişilebilirliğinin yol açtığı hormonal, kemik ve performans bozukluğu tablosu.

Sporcunun kuvvet-hız ilişkisini haritalayıp kuvvet mi hız mı eksikliği olduğunu belirleyen kişiselleştirme aracı.

Sıcaklık, nem, güneş ve rüzgârı birleştiren ısı stresi ölçüsü; sıcakta etkinlik riskini belirler.

Sıcağa kademeli maruziyetle (≈10–14 gün) vücudun sıcakta daha iyi performans göstermeye uyum sağlaması.

Tekrarlı sprint/çabada performansın baştan sona ne kadar düştüğünü gösteren yüzde; anaerobik dayanıklılığı yansıtır.

Bir testin, belirli bir popülasyonda beklenen değer aralıklarını gösteren referans tablosu.

Bir sporcunun, karşılaştırma grubunun yüzde kaçından daha iyi olduğunu gösteren sıralama ölçüsü.

Bir testin gerçekten ölçmeyi amaçladığı şeyi ölçme derecesi.

Bir testin tekrarlandığında benzer sonuçlar verme tutarlılığı.

Bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu gösteren ölçü; yetenek taramasında kullanılır.

Kan laktatının yükselmeden sabit kalabildiği en yüksek sürdürülebilir yoğunluk (anaerobik eşik).